رومانغا بولغان قارىشىم

331c31dfb7effab

ۋاڭ شياۋبو

مەن كىچىكىمدىنلا ھېكايە-رومانلارنى ئوقۇشنى ياخشى كۆرەتتىم ھەم ئۆزەممۇ رومان يازالايمەن دەپ ئويلايتتىم. 27 ياشقا كىرگەن چېغىمدا تورنېرنىڭ بىر رومانىنى ئوقۇپ بۇ قارىشىمنى ئۆزگەرتتىم. مەن ئۇقماي يۈرگەن بىلەن، رومانچىلىق بەكلا ئۆزگىرىپ كېتىپتۇ. ھازىرقى رومانلار بىلەن قەدىمكى رومانلارنىڭ پەرقى ماشىنا بىلەن ئات ھارۋىسىنىڭ پەرقىدەك چوڭ ئىدى. ھازىرقى ئېسىل رومانلارنى ئابزاسمۇ ئابزاس كۆز يۈگۈرتۈپلا ئوقۇغىلى بولمايتتى. كۆپچىلىكنىڭ بۇ پىكىرنى ماقۇللىشى ئۈچۈن تۆۋەندە بىر مىسال كەلتۈرەي: دۇراسنىڭ ”ئاشنا“ ناملىق رومانى ”مەن قېرىپ قالدىم“ دېگەن جۈملىدىن باشلىنىدۇ. بۇ جۈملىدە چەكسىز سولغۇنلۇق بار. ئەگەر يەنىمۇ تەپسىلىي ئوقۇيدىغان بولسىڭىز، روماننىڭ باشقا جۈملىلىرىدىكى ئۇسلۇبنىڭ ئاساسەن مۇشۇنداق ئىكەنلىكىنى بايقايسىز. ھازىرقى رومانلارغا بولغان قارىشىم مەزكۇر روماننى ئوقۇغاندىن كېيىن مۇقىملاشتى. ھازىرقى داڭلىق رومانلار ئومۇمەن ناھايىتى مول ئۇچۇرلارنى سىغدۇرۇۋەتكەن بولۇپ، ئۇسلۇبى بەك گۈزەل، ئوقۇغان ئادەمنى تەلۋىلەرچە ھاياجانغا سالىدۇ، ھەمدە رومان يازماقچى بولغانلارنى تەمتىرىتىپ قويىدۇ. كىلاسسىك يازغۇچىلار ئىچىدە رۇسىيە يازغۇچىسى چېخوپنىڭ بىر قانچە ئەسىرىدىلا ئاشۇنداق قالتىس يېزىۋەتكەن يەرلەر بار، لېكىن ھەممىلا يېرى كىشىدە ھەيرانلىق ۋە ھۆرمەت قوزغىيالمايدۇ. جەزمەن ئېتىراپ قىلىشىم كېرەككى، ھازىرقى زامان رومانچىلىرى مېنى بەكلا چۆچۈتكەن. تورنېرنىڭ مەن ئوقۇغان ”قىز ۋە ئۆلۈم“ ناملىق رومانى ئەنە شۇنداق چۆچۈش ۋە تەمتىرەشلىرىمنىڭ باشلىنىشى ھېسابلىنىدۇ.
دەل شۇ سەۋەپتىن مەن رومان يېزىشتىن ۋاز كېچىپ، توپتوغرا 10 يىل باشقا ئىشلارنى قىلدىم. 40 ياشقا يېقىنلاپ قالغاندا ئاندىن رومان يېزىشنى سىناپ باقتىم. بۇ ۋاقىتتا شۇنى بايقىدىمكى، داڭلىق رومانلارنى يازغان يازغۇچىلارمۇ ئادەتتىكى ۋاقىتلىرىدا ئادەتتىكىچە رومانلارنى يازىدىكەن. شېۋىتسارىيەلىك يازغۇچى دوررېنمات داڭلىق رومانى ”سوتچى ۋە ئۇنىڭ جاللىتى“ نى يېزىپ بولغاندىن كېيىن ”بۇ رومان مېنىڭ نەچچە يىللىق ۋاقتىمنى ئالدى، بۇنىڭدىن كېيىن ھەرگىز بۇنداق يازمايمەن“ دەپ ئوچۇق ئېيتقان. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ خېلى كۆپ رومانلارنى يازغان ۋە ھەممىسى دېگۈدەك ياخشى رومانلار بولسىمۇ لېكىن ”سوتچى ۋە ئۇنىڭ جاللىتى“ ناملىق رومانىنىڭ پەللىسىگە يېتەلمىگەن. دۇراسنىڭ ئېيتىشىچە، ئۇمۇ ”ئاشنا“ ناملىق رومانىنى قايتا-قايتا ئۆزگەرتكەن، ھەر بىر ئابزاس، ھەر بىر جۈملىنىڭ ئورنىنى يېڭىۋاشتىن بېكىتكەن. مەنچە بولغاندىمۇ ئۇنىڭ بۇ رومانى باشقا رومانلىرىدىن ئېسىل.
ئۇلارنىڭ سۆزلىرى كىشىگە تەسەللىي بېرىدۇ، دېمەك ئۇلارمۇ دەرىجىدىن تاشقىرى يازغۇچىلار ئەمەس؛ ئۇلارنىڭ دۇنيانى زىل-زىلىگە سالغان رومانلىرى كۆپ ئەمەس، ھەجمىمۇ چوڭ ئەمەس. شۇنداق ئويلايمەنكى، ھەجىمى پوۋېسستەك كېلىدىغان ”ئاشنا“ دېگەندەك بىر قانچە روماننىڭ ۋەزنى داڭلىق كىلاسسىك رومانلارنىڭكىدىن كەم ئەمەس. كىلاسسىك رومانلارنى ياخشى كۆرىدىغان كىشىلەر بۇ پىكرىمگە قوشۇلماسلىقى مۇمكىن، مېنىڭمۇ ئۇلارنى قايىل قىلىش نىيىتىم يوق. شۇنداقتىمۇ دەپ قويۇشۇم كېرەك، مەنمۇ كىلاسسىك ئەدەبىياتنى ياخشى كۆرۈپ باققان. ئەگەر مودېرنىزملىق رومانلار بولمىغان بولسا، كىنوچىلىق تەرەققىي قىلغان بۈگۈنكى كۈندە لېۋ تولستوي بەلكىم مېنى رومان ئوقۇشتىن زېرىكتۈرگەن بولاتتى.
مەنچە، مودېرنىزملىق رومانلارنىڭ مۇۋەپپەقىيىتى بىر قانچە داڭلىق ئەسەرگە مەنسۇپ. بۇ ئەسەرلەرنىڭ يازغۇچىلىرى نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشەلمىگەن بولسىمۇ، مەزكۇر ئەسەرلەر مودېرنىزملىق سەنئەتنىڭ چوققىسى سۈپىتىدە قەد كۆتۈرۈپ تۇرىدۇ. مەنمۇ بىر-ئىككى پارچە ئەسىرىمنى مۇشۇ سەۋىيەگە يەتكۈزۈشنى نىشان قىلىۋالدىم. مەنمۇ 60 مىڭ خەتلىك ئۇزۇن پوۋېست يېزىشنى ياخشى كۆرىمەن. ”كەلگۈسى دۇنيا“ ناملىق ئەسىرىم بۇنىڭ مىسالى. ”ئاشنا“، ”سوتچى ۋە ئۇنىڭ جاللىتى“ ناملىق داڭلىق رومانلارنىڭ ھەجمىمۇ شۇنچىلىك. ئەلۋەتتە، بۇ ئىشتا دورامچىلىق قىلىمەن دەپ كۈلكىگە قالساق بولمايدۇ. يازغان ئەسەرلىرىم ئىچىدە ”ئالتۇن دەۋر“ (”بىرلەشمە گېزىت“ 13-نۆۋەتلىك پوۋېست مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن) مېنى ئەڭ رازى قىلىدۇ. لېكىن مەن تېخى يەتمەكچى بولغان ئارزۇيۇمغا يەتمىدىم، شۇڭا داۋاملىق تىرىشىشىم كېرەك.

بىر جاۋاب قالدۇرۇش

ئېلخەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى تولدۇرۇش تەلەپ قىلىنىدۇ

*